What's new

Về Sự biệt hóa tế bào

alexhaond

Member
#1
SỰ BIỆT HÓA TẾ BÀO

Nằm trong chuyên ngành Sinh học Phát triển, sự biệt hóa tế tế bào được hiểu là quá trình mà một tế bào ít biệt hóa trở thành một loại tế bào biệt hóa nhiều hơn. Sự biệt hóa diễn ra rất nhiều lần trong suốt quá trình phát triển của sinh vật đa bào khi sinh vật đó được biến đổi từ một hợp tử đơn giản thành một hệ thống phức tạp các loại mô và tế bào. Sự biệt hóa là một quá trình phổ biến ở cơ thể trưởng thành: các tế bào gốc trưởng thành (adult stem cell) phân chia và tạo ra các tế bào con (daughter cell) biệt hóa toàn diện trong suốt quá trình sửa chữa mô và thay thế tế bào bình thường. Sự biệt hóa làm thay đổi rất nhiều kích thước, hình dạng, đặc tính màng, hoạt động trao đổi chất, và khả năng đáp ứng tín hiệu của tế bào. Những thay đổi này phụ thuộc chủ yếu vào các hoạt động chỉnh sửa được kiểm soát cao trong quá trình biểu hiện gen. Có một vài ngoại lệ, sự biệt hóa tế bào hầu như không hề liên quan đến một thay đổi nào trong chính trình tự DNA. Vì vậy, các tế bào khác nhau có thể có những đặc điểm lý học rất khác nhau cho dù có genome giống nhau.
Một tế bào có khả năng biệt hóa thành tất cả các loại tế bào ở cơ thể trưởng thành được coi là tế bào vạn năng (pluripotent). Các tế bào này được gọi là tế bào gốc phôi ở động vật và là tế bào mô phân sinh ở thực vật bậc cao. Một tế bào có thể biệt hóa thành tất cả các loại tế bào, gồm cả mô nhau thai, được coi là toàn năng (totipotent). Ở động vật có vú, chỉ hợp tử và thế hệ phôi bào kế tiếp là toàn năng, trong khi ở thực vật các tế bào biệt hóa có thể trở thành tế bào toàn năng bằng những kỹ thuật thí nghiệm đơn giản. Trong ngành bệnh học tế bào, mức độ biệt hóa của tế bào được sử dụng để đánh giá sự tiến triển của bệnh ung thư. “Grade” là một marker để xác định cách thức biệt hóa một tế bào trong khối u.

PHẢN PHÂN HÓA (Dedifferrentiation)

Phản phân hóa (hay biệt hóa ngược) – dedifferentiation là một quá trình của tế bào thường thấy ở những dạng sống sơ bản hơn như giun tròn và lưỡng cư, ở chúng tế bào biệt hóa từng phần hoặc toàn bộ quay ngược về giai đoạn phát triển ban đầu, thường được xem như một dạng của quá trình tái sinh. Sự phản phân hóa cũng xảy ra ở thực vật. Các tế bào trong môi trường nuôi cấy có thể bị mất các đặc tính mà chúng có ban đầu, như biểu hiện protein hoặc thay đổi hình dạng. Quá trình này cũng được gọi là phản phân hóa.
Một số người cho rằng phản phân hóa là một hiện tượng khác thường của chu trình phát triển bình thường và thường gây ra ung thư, trong khi một số khác tin rằng nó là một quá trình tự nhiên của sự đáp ứng miễn dịch đã bị mất đi ở con người như là một kết quả của sự tiến hóa.
Một phân tử nhỏ là reversine – một đồng đẳng của purine được phát hiện có khả năng cảm ứng gây phản phân hóa ở sợi cơ. Các tế bào biệt hóa ngược này sau đó có thể biệt hóa trở lại thành tế bào tạo xương và tạo mỡ.

--hình: các cách thức phản phân hóa--
Sự phản phân hóa thành tế bào toàn năng và vạn năng: Tổng quan về cách thức. ‘có rất nhiều phương pháp để biến đổi các tế bào soma trưởng thành trở thành tế bào toàn năng hoặc tế bào vạn năng. Trong trường hợp tế bào toàn năng (totipotent), sự tái lập trình được thực hiện trên noãn bào metaphase II khi được chuyển nhân của tế bào soma.
Nghiên cứu gần đây đã chứng minh tính linh hoạt của hợp tử bị làm mất nhân hoặc phôi bào giai đoạn sớm bị kìm chế hóa học giai đoạn nguyên phân, như khi sự phá bỏ màng nhân xảy ra, để kích ứng sự tái lập trình thành dạng tế bào toàn năng trong một quá trình được gọi là vận chuyển nhiễm sắc thể. Phương pháp tái lập trình để giúp tế bào trở thành dạng vạn năng thông qua “phương tiện vận chuyển” hoặc các biotype với tính hiệu quả khác nhau. Việc chuyển nạp qua trung gian virus đã hỗ trợ hiểu quả cho sự biệt hóa ngược thành dạng tế bào vạn năng thông qua retrovirus và virus- DNA nhưng bị bất hoạt khả năng chèn trình tự.
Bên cạnh đó, quá trình tái lập trình ngoại tố di truyền được chứng minh là do sự biểu hiện OSKM được thúc đẩy qua hoạt động của DNA như ở plasmid, minicircle, transposon, episome và cấu trúc multicistron nhờ quá trình tái tổ hợp đồng dạng; tuy nhiên các phương pháp này rất có thể làm thay đổi những genome dễ bị tác động do sự chèn gen.
Khi đó việc chuyển nạp qua protein giúp các tế bào trưởng thành tái lập trình trở thành dạng vạn năng, phương pháp này rất phức tạp và đòi hỏi quá trình biểu hiện protein tái tổ hợp và sự tinh sạch cao, mặc dù sự tái lập trình thành công có tỷ lệ thấp. Rào cản chính của việc sử dụng RNA để tái lập trình là sự kém bền của nó và các dạng RNA sợi đơn này dễ kích ứng các quá trình tự vệ bẩm sinh để chống virus như INF (interferon) và con đường phụ thuộc NF-κB. RNA được sao chép in vitro, có khả năng sửa chữa ổn định như tạo “mũ” 5-methylguanine hoặc các ribonucleobase thay thế, ví dụ pseudouracil, có hiệu quả gấp 35 lần so với chuyển nạp virus và có đặc tính là không làm thay đổi genome của tế bào soma.

CƠ CHẾ BIỆT HÓA
Mỗi loại tế bào được biệt hoaas biểu hiện một phần trong tất cả các gen của genome. Mỗi loại tế bào được hình thành qua một kiểu riêng biểu hiện gen được điểu hòa. Vì vậy sự biệt hóa tế bào là sự chuyển đổi từ một loại tế bào này thành một loại khác và nó liên quan đến một “công tắc” chuyển từ một kiểu biểu hiện gen thành một kiểu khác. Sự biệt hóa tế bào trong suốt quá trình phát triển có thể được hiểu là kết quả của một mạng lưới tương tác điểu hóa gen. Một gen điều hóa và thành tố đồng điều hòa (cis-regulatory) của nó là những giao nối trong mạng lưới điều hòa. Các hệ thống sinh học nhằm nghiên cứu cho sinh học phát triển nhấn mạnh vai trò của việc điều tra cách thức các cơ chế phát triển tương tác để tạo ra các sản phẩm có thể dự đoán được. Tuy nhiên, một quan điểm khác gần đây cho rằng, dựa trên xác suất biểu hiện gen, sự biệt hóa tế bào là kết quả của quá trình chọn lọc theo quan điểm của Darwin xảy ra giữa các tế bào. Trong khuôn khổ này, các mạng lưới protein và gen là kết quả của các quá trình trong tế bào và không phải là nguyên nhân của nhau.
Một vài dạng quá trình bảo thủ của tế bào trong tiến hóa thường liên quan đến cơ chế kiểm soát các “công tắc” này. Dạng quá trình chính ở tế bào kiểm soát sự biệt hóa tế bào liên quan đến việc truyền tín hiệu. Nhiều phân tử tín hiệu truyền thông tin từ tế bào này đến tế bào khác trong suốt quá trình kiểm soát sự biệt hóa tế bào được gọi là các nhân tố sinh trưởng. Mặc dù chi tiết của các con đường truyền tín hiệu rất đa dạng, các con đường này thường có những bước chung. Một phối tử được tạo bởi một tế bào gắn với một chất nhận trên tế bào khác, kích ứng sự thay đổi cấu hình ở chất nhận. Hình dạng của vùng tế bào chất của chất nhận thay đổi, và chất nhận đòi hỏi sự tham gia hoạt động của enzyme. Chất nhận sau khi xúc tác các phản ứng làm phosphoryl hóa các protein khác, hoạt hóa chúng. Một loạt phản ứng phosphoryl hóa xảy ra, cuối cùng làm hoạt hóa một nhân tố phiên mã bị bất hoạt hoặc protein cấu trúc tế bào, vì vậy dẫn đến quá trình biệt hóa tế bào mục tiêu. Các tế bào và mô rất khác nhau về năng lực đáp ứng với các tín hiệu bên ngoài.
Hiện tượng cảm ứng gây ra hàng loạt các phản ứng truyền tín hiệu trong quá trình một tế bào hoặc mô truyền tín hiệu đến tế bào hoặc mô khác rồi ảnh hưởng đến hướng phát triển của chúng. Yamamoto và Jeffery đã điều tra thấy vai trò của thủy tinh thể trong cấu tạo của mắt cá sống trong hang động và gần mặt nước, một ví dụ nổi tiếng về sự cảm ứng. Qua việc cấy chuyển thuận nghịch, Yamamoto và Jeffery thấy rằng các túi thủy tinh thể ở cá bơi mặt nước có thể gây cảm ứng tới các phần khác ở mắt của cả các sống trong hang và gần mặt nước, trong khi túi thủy tinh thể ở cá bơi trong hang động thì không có khả năng này.
 

vanhue274

Member
Chào cả nhà!
Mính mới gia nhập diễn đàn nên ko biết cách post bài mới như thế nào nên mạo muội post vào đây
Tình hình là mình đang cần gấp tài liệu về quy trình nuôi cấy in vitro đối với nấm rễ nội cộng sinh Abuscula Mycorrhita, đặc biệt là môi trường nuôi cấy ( so sánh 2 loại môi trường MS và MRS ->Tìm môi trường thích hợp nhất cho việc nuôi cấy nó).
Có bạn nào có tài liệu về khoản này cho mình xin nhé.
Mail của mình: vanhue.hua49@gmail.com
Thanks!
 
Mình đang cần tài liệu về phần này (sự biệt hóa tế bào), ai có giúp mình với. Càng chuyên sâu càng tốt ạ.
Email: thuhta9568@student-topica.edu.vn
Cám ơn các bạn!
Bạn có thể tìm đọc cuốn Tế bào gốc của thầy Phan Kim Ngọc, muốn sâu nữa thì kiếm textbook tiếng anh đọc, sâu nữa thì đọc các bài báo khoa học và kiếm chỗ để thực tập.
P/S: Bạn nên liệu cơm mà gắp mắm. Khi nào bạn được nuôi tế bào rồi hẵng học chuyên sâu.
 

hainv_92

New member
cảm ơn bạn rất nhiều về bài viết qua bài viết mình hiểu thêm về SỰ BIỆT HÓA TẾ BÀO và các cách thức phản phân hóa
 

dudu

New member
ai có tài liệu tương đối chi tiết 1 chút về cơ chế biệt hóa tế bào không? share mình với.
 

Facebook

Top