Sự hình thành một chuỗi polypeptit

hieubmk111

Junior Member
Chúng ta có thể chia quá trình dịch mã, tức là sự tổng hợp một chuỗi polypeptit, thành ba giai đoạn (giống như các giai đoạn của phiên mã), đó là: khởi đầu dịch mã, kéo dài chuỗi và kết thúc dịch mã. Cả ba giai đoạn đều cần sự có mặt của một số “yếu tố” protein đặc thù giúp cho sự dịch mã có thể diễn ra. ở một số bước của giai đoạn khởi đầu dịch mã và kéo dài chuỗi, năng lượng cần được cung cấp. Tuy vậy, nguồn năng lượng này được cung cấp từ sự thủy phân GTP (guanosine triphosphate) là một dẫn xuất của ATP (chứ không phải từ ATP).
Lắp ráp ribosome và khởi đầu dịch mã
Giai đoạn khởi đầu dịch mã liên quan đến việc huy động các thành phần của phức hệ dịch mã, gồm: bản phiên mã mARN, một phân tử tARN vận chuyển axit amin đầu tiên của chuỗi polypeptit, và hai tiểu phần của ribosome. Đầu tiên, tiểu phần nhỏ của ribosome sẽ đính kết vào mARN và một tARN khởi đầu dịch mã đặc biệt luôn mang axit amin đầu tiên là methionine. Ở vi khuẩn, tiểu phần nhỏ của ribosome có thể lắp ráp với hai thành phần trên đây theo trật tự bất kỳ; nó liên kết được với mARN qua một trình tự ARN đặc thù nằm ngược dòng bộ ba bắt đầu dịch mã (AUG). Ở sinh vật nhân thật, tiểu phần nhỏ ribosome đầu tiên liên kết với tARN khởi đầu dịch mã; sau đó, phức hệ này mới liên kết vào mũ đầu 5’ của phân tử mARN. Bắt đầu từ đây, phức hệ gồm tiểu phần nhỏ ribosome và tARN khởi đầu dịch mã trượt dọc (xuôi dòng) phân tử mARN cho đến khi nó gặp bộ ba mã bắt đầu dịch mã; ở vị trí này, tARN khởi đầu dịch mã sẽ hình thành liên kết hydro với mARN. Ở cả vi khuẩn và sinh vật nhân thật, bộ ba mã bắt đầu dịch mã đều là tín hiệu bắt đầu dịch mã; nó rất quan trọng vì có vai trò xác định khung đọc cho một phân tử mARN.
Sau khi phức hệ gồm mARN, tARN khởi đầu dịch mã và tiểu phân nhỏ ribosome đã hình thành, tiểu phần lớn ribosome sẽ liên kết vào để tạo nên phức hệ khởi đầu dịch mã. Các protein có tên là các yếu tố khởi đầu dịch mã giúp đưa các thành phần của phức hệ trên đây tổ hợp với nhau. Để hình thành được phức hệ khởi đầu dịch mã, tế bào dùng năng lượng ở dạng phân tử GTP. Khi quá trình khởi đầu dịch mã kết thúc, tARN khởi đầu dịch mã đang ở vị trí P của ribosome, trong khi vị trí A còn trống và sẵn sàng tiếp nhận một aminoacyl-tARN tiếp theo. Cần lưu ý rằng, quá trình tổng hợp một chuỗi polypeptit luôn diễn ra theo một chiều, bắt đầu từ axit amin methionine tại đầu amino (còn gọi là đầu N) cho tới axit amin cuối cùng ở đầu cacboxyl.
Kéo dài chuỗi polypeptit
Trong giai đoạn kéo dài chuỗi của quá trình dịch mã, các axit amin được lần lượt bổ sung vào chuỗi polypeptit đang kéo dài. Mỗi bước bổ sung axit amin liên quan đến một số protein được gọi là các yếu tố kéo dài chuỗi và diễn ra thành chu kỳ gồm 3 bước. Sự tiêu thụ năng lượng xảy ra ở các bước thứ nhất và thứ ba. Việc nhận ra một bộ ba mã hóa cần thủy phân một phân tử GTP; điều này góp phần vào việc làm tăng hiệu quả và mức độ chính xác của bước này. Một phân tử GTP khác sẽ được thủy phân để cung cấp năng lượng cho bước chuyển vị ribosome tới codon tiếp theo trên phân tử mARN.
Phân tử mARN trượt qua ribosome theo một chiều nhất định, bắt đầu từ đầu 5’; nói cách khác, ribosome trượt trên phân tử mARN theo chiều 5’ → 3’. Điểm quan trọng là ribosome và mARN dịch chuyển tương đối so với nhau theo một chiều duy nhất, mỗi lần một codon. Ở vi khuẩn, mỗi chu kỳ kéo dài chuỗi (lắp ráp một axit amin) diễn ra trong khoảng thời gian ít hơn một phần mười (0,1) giây và lặp lại bắt đầu từ axit amin đầu tiên cho đến axit amin cuối cùng của chuỗi polypeptit.
Sự kết thúc dịch mã
Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình dịch mã. Các bước kéo dài chuỗi polypeptit tiếp tục diễn ra cho đến khi một bộ ba mã kết thúc tiếp cận vị trí A của ribosome. Các bộ ba UAG, UGA và UAA không mã hóa cho bất cứ một axit amin nào; mà thay vào đó, chúng là các tín hiệu kết thúc dịch mã. Một protein gọi là yếu tố giải phóng chuỗi sẽ liên kết trực tiếp vào các bộ ba mã kết thúc (các codon kết thúc).
Yếu tố giải phóng chuỗi này sẽ bổ sung một phân tử nước vào chuỗi polypeptit đang kéo dài (thay cho axit amin như bình thường ở các bộ ba mã hóa). Phản ứng này làm đứt gãy (thủy phân) liên kết giữa mạch polypeptit (lúc này đã hoàn chỉnh) với tARN (lúc này đang ở vị trí P), làm giải phóng chuỗi polypeptit qua kênh thoát trên tiểu phần lớn của ribosome. Các thành phần của bộ máy dịch mã sau đó sẽ tách khỏi nhau qua một quá trình gồm nhiều bước dưới sự hỗ trợ của một số yếu tố protein khác nữa. Mỗi lần phân tách các thành phần của bộ máy dịch mã ở bước này cần tiêu thụ thêm năng lượng từ hai phân tử GTP.
Theo giáo trình CB
 

Facebook

Thống kê diễn đàn

Threads
11,651
Messages
71,556
Members
56,277
Latest member
info8xbetonline
Back
Top